Recensie van ‘Alles wat adem heeft looft de Eeuwige’

De nu tachtigjarige oud-verpleegkundige en theoloog Benjamin Heyl kijkt in zijn nieuwe boek Alles wat adem heeft looft de Eeuwige met veel dankbaarheid terug op zijn leven als orthodox-jood. Voor Heyl is het ochtendgebed een steun en inspiratiebron “in zijn stapsgewijze voltooiing van zijn leven” (blz. 11). Hij geeft een inkijkje in zijn persoonlijke gebedsleven, dat bestaat uit het dagelijks zeggen of zingen van psalmen. In plaats van het woord psalmen gebruikt hij overigens consequent Tehila of Tehiliem, dat loflied(eren) betekent.

Door: Cor Sinnema

Ik denk dat veel christenen de titel van zijn boek kunnen herkennen aan de tekst waarmee de bekende psalm 150 begint: “Alles wat adem heeft love de Heer”. Zo vertaalden Ida Gerhardt en Marie van der Zeyde deze laatste psalm die op muziek is gezet door Antoine Oomen. Ook het woord Heer voor de Godsnaam vermijdt de auteur en in plaats daarvan heeft hij het over de Eeuwige of G’d.

Dagelijks bidt Heyl thuis het ochtendgebed. Het bestaat uit telkens dezelfde Tehiliem. Minutieus beschrijft hij zijn ochtendritueel: de handwassing, het douchen en aankleden. Na het omdoen van zijn gebedskleed, het taliet, legt hij de tefilien aan. Hij begint met de bloemlezing van psalmteksten en andere lofzangen. Dan komen achtereenvolgens alle Tehila van het gebed aan de orde. Na Tehila 100, een danklied bij het dankoffer, volgt het Haleel, de zes vaste Tehiliem van Davied. Deze bespreekt hij eerst tezamen en daarna elk apart. Hij geeft een vertaling, die op een enkel woord na afkomstig blijkt uit NBV21, zonder dat hij hiernaar verwijst. Hier voegt hij een persoonlijk commentaar aan toe. Dan volgen de zes Tehiliem voor alle weekdagen en het vaste smeekgebed van Tehila 6 en Tehila 20. Daarna komen de Tehiliem voor enkele bijzondere dagen. In het laatste hoofdstuk behandelt hij alle elf Tehiliem van de ochtenddienst op sjabbat op dezelfde manier als de weekdagen: eerst de vertaling en daarna een commentaar. Het boek eindigt met een bijlage met een overzicht van de Hebreeuwse Bijbel, een Woordenlijst en ‘Over de auteur’.

Heyl geniet van zijn Joods-zijn. Hij beschrijft de Tehiliem of psalmen alsof hij ze pas heeft ontdekt en wil er anderen graag mee laten kennismaken. Hij heeft zich al vele jaren ingezet voor de joods-christelijke dialoog en doet dat opnieuw in deze publicatie. Hij benadrukt bij herhaling dat de Joodse gebeden niet alleen voor Joodse mensen zijn of voor mensen met de juiste huidskleur of de juiste sekse en seksuele geaardheid of de juiste sociale status of de juiste culturele en/of godsdienstige achtergrond, maar voor alle mensen. Elke mens is uniek beelddrager van G’d en allen zijn we geroepen om recht te doen aan G’ds schepping: mens, dier en al wat groen is.

Door de lay-out zijn hoofdstukken niet altijd duidelijk onderscheiden. De informatie en eigen beleving lopen in het boek door elkaar. Jammer is dat de meeste Tehiliem of psalmen niet in kolommen zijn afgedrukt, waardoor een kenmerkend aspect van de joodse poëzie verdwijnt. Sommige Tehiliem zijn onvolledig geciteerd en de versnummering ontbreekt, wat een vergelijking bemoeilijkt. Er staan veel fouten in en de gekozen spelling wordt niet consequent toegepast. Dat alles maakt een slordige indruk en doet helaas afbreuk aan het enthousiasme waarmee het boek is geschreven.

Cor Sinnema is permanent diaken in het bisdom Den Bosch